احادیث تربیت کودک در اسلام

منابع موجود در این زمینه که از قدیم توسط فلاسفه و مربیان مسلمان تعلیم و تربیت به نگارش درآمده، میتواند به فهم این امر به طالبان حقیقت کمک نماید، که به برخی از آنها و نیز به آثاری از مربیان و نویسندگان معاصر اشاره شد. منابع موجود در این زمینه که از قدیم توسط فلاسفه و مربیان مسلمان تعلیم و تربیت به نگارش درآمده، میتواند شاهد این مدعا باشد. این انسان تنها به وسیله کسی میتواند به درستی شناسانده شود و سپس تربیت گردد که خود خالق اوست.

متفکران مسلمان که میبایست با استفاده از آموزههای وحیانی قرآن و نیز روایات پربار ائمة معصومین ـ (علیهمالسّلام) ـ و نظرات فیلسوفان و مربیان بزرگ مسلمان، از طرفی بنای یک علم بینظیر تربیت اسلامی را بنهند و از طرف دیگر در اندیشه نظریهپردازی در تعلیم و تربیت اسلامی و ارائه یک نظام منسجم و کارآمد تربیتی اسلامی باشند، چنانکه خود معترفند، بیشتر متاثر از فیلسوفان تعلیم و تربیت در مغرب زمین بوده و تنها به یافتههای علوم جدید در غرب اکتفا کردهاند.

مطالعه قرآن و دیگر منابع اصیل اسلامی هر اندیشمند منصف را به این واقعیت و حقیقت غیر قابل انکار میرساند. برخی از آنها با اعتقاد به تعلیم و تربیت سکولار (Secular Education) اساساً منابع اسلامی حتی قرآن را منبع مناسبی برای مطالعه در این زمینهها نمیدانند و برخی نیز تنها با نگاهی سطحی به این امر مهم تنها به رنگ و لعاب سطحی از اسلام به تربیت و Islamize کردن آن بسنده کردند. ۳۱- به فرزند خود قرآن بیاموزید. این کتاب همه آنچه که باید درباره نحوه برقراری ارتباط دوستانه با فرزند و پرورش عادات مثبت در او بدانید را به شما توضیح میدهد.

روش موثرتر این است که بچه ها کاری را درست انجام دهند: به عنوام مثال “بدون اینکه به شما بگویم تخت خود را مرتب کردید – این بسیار عالی است!” یا “من داشتم تو را با خواهرت تماشا می کردم و تو بسیار صبور بودی.” این گفته ها بیشتر از سرزنش های مکرر برای تشویق رفتار خوب در طولانی مدت اثر خواهد داشت. در دنیایی که همه ی مردم از تاثیر بد و مخرب انواع رسانه ها ، دوستان ، همسالان و در یک کلام اجتماع بر کودکان و نوجوانان خود شکایت می کنند و بسیار ناراحتند از این که تاثیر این عوامل مانع تربیت مطلوب فرزنندان آن ها می شود؛ نیاز به یک راهکارو برنامه ی تربیتی کارآمد و مفید بیش از پیش احساس می شود برنامه ای که تمام جوانب زندگی آن ها و تمام مسائل را شامل شود و با ثبات و انعطاف پذیری خود ضمن تامین نیازهای روز فرزندان و والدین این امکان را به والدین بدهد که با هماهنگی اجتماع و نهادهای تربیتی فرزندان خود را آن گونه که می خواهند و به صلاح فرزندانشان است تربیت کنند.

نوجوانان به اندازه ی بزرگ تر ها تجربه ندارند و ممکن است که دچار اشتباهاتی شوند و این کاملا طبیعی است و این والدین هستند که می توانند به آن ها کمک کنند تا در این شرایط دشوار فرزندانشان اعتماد به نفس خود را حفظ کنند . در تربیت فرزند پسر والدین باید صبر بسیاری داشته باشند . نوع زندگی فردی و به تبع اجتماعی او نیز دائماً در حال تحول و دگرگونی میباشد، بسیاری از ابعاد وجودی او هنوز در هالهای از ابهام باقی مانده است. دقت در ابعاد مختلف تربیت، به خصوص در بعد اهداف، مبانی، روشها و توجه و اهمیتی که در دین مقدس اسلام به این امور در زمینه مسایل تربیتی داده شده است، مسئولیت صاحبنظران مسلمان تعلیم و تربیت را دو چندان میکند و از آنان بیش از یک نگاه سطحی انتظار دارد.

در منابع اسلامی به این نکته مهم تذکر داده شد که زمام تربیت انسان باید به دست کسی باشد که از رمز و راز او و زوایای آشکار و پنهان و ابعاد مختلف وجودیاش، حتی از خود آدمی آگاهتر است. آنها بر این باورند که فرزندشان وقتی بزرگ شد آزادانه راه درست را خودش انتخاب میکند ولی واقعیت این نیست. خوب است مادر بگوید: تو خیلی کوچک بودی و من خیلی تو را دوست داشتم و در شکم خود گذاشتم، بعد خدا تو را به دنیا آورد به تو شیر دادم تا بزرگ شدی و خدا را شکر میکنم کودکان تا همین حد راضی میشوند.

این کتاب تلفیقی از تجربه دو مادر و روشهای یک روانپزشک کودک است که زبان بسیار ساده و قابل فهمی دارد. هر اصل اخلاقی مستلزم یک ضرورت مطلق است و چنین چیزی از تجربه برنمی اید. در لغتنامه معروف بویسون (Dictionnaire de Pedagogie de BUISSON.) آمده است: تعلیم و تربیت علم تربیت است، اعم از تربیت بدنی، ذهنی و اخلاقی. اسدالله طوسی، پایان نامه کارشناسی ارشد با عنوان «روشهای تربیت انذار و تبشیر در قرآن»، کتابخانه موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (رحمةاللهعلیه. الدکتور فتحی حسن ملکاوی، بحوث المؤتمر التربوی، عمان، جمعیه الدراسات و البحوث الاسلامیه، ۱۹۹۱، مترجمان غلامرضا متقی فر و اسدالله طوسی، انتشارات موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، قم، ۱۳۸۰.

گامی به سوی نظریهپردازی در تعلیم و تربیت اسلامی، ترجمه چندین مقاله از دانشمندان مسلمان تعلیم و تربیت، از کتاب: بحوث المؤتمر التربوی، الدکتور فتحی حسن ملکاوی، عمان، جمعیه الدراسات و البحوث الاسلامیه، ۱۹۹۱، مترجمان غلامرضا متقی فر و اسدالله طوسی، انتشارات موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، قم، ۱۳۸۰. از آنچه درباره تعلیم و تربیت گفته شد به دست آمد که تعلیم و تربیت جدید، همانند دیگر علوم انسانی، بیشتر در قرون اخیر، به خصوص در قرن بیستم، دچار تحول و دگرگونی و رشد بوده است. بدین ترتیب، آنچه در فرجام و چشمانداز تربیت اسلامی قرار دارد، خداگونه شدن، آراسته گشتن به آرایههای خدا، رشد و کمال معنوی انسان و رسانیدن او به مقام قرب ربوبی و پرورش استعدادهای انسانی از رهگذر بندگی و اطاعت خداوند است.

علاوه بر استعدادهاى فطرى و مشترك، كه در همه انسانها وجود دارد، هر فرد نیز از تواناییهایى ویژه برخوردار است كه ضرورى است در پرتو دقت و نظارت والدین و معلمان و مربیان به خوبى شناسایى و حمایت شود تا به رشد و شكوفایى برسد، در سایه آن، راه طولانى تربیت سریعتر پیموده شود و تربیت فرزند آسانتر انجام گیرد. بدین بیان كه «فیك» به بعد الگوى عملى والدین و «فى نفسه» به تلاش خود فرزند اشاره دارد كه البته آن هم در سایه هدایت و كمك والدین به دست مىآید.

بعد برا کنکور 1402 برا تربیت بدنی باید درس تخصصی تربیت بدنی بخونم همراه با رشته فعلی خودم؟ چنانکه اشاره شد در علم تعلیم و تربیت از جمله مهمترین امور، نظریهپردازی و نیز پیریزی یک نظام تربیتی منسجم و کارآمد میباشد و مهمترین عناصر در یک نظام تربیتی عبارتند از: اهداف، مبانی، اصول، شیوهها، خط مشیها، و روشهای تربیتی، که بخش زیادی از آن در منابع اسلامی آمده است، بقیه امور از قبیل، راهبردها، وسایل و ابزار، تکنیکها و فنون، یا عبارت اخرای همان چهار امر است یا فرعی از فروعات همانهاست که باید از علوم دیگر کمک گرفته شوند.

لکن از آنها در جهت پیریزی یک نظام منسجم تربیتی بهرهبرداری نشده است. اما متاسفانه در بخش مهم تدوین علم تربیت اسلامی به معنای مصطلح و نیز در ارائة نظریه تربیت و ارائه یک نظام تربیتی جامع و کارآمد، اندیشمندان مسلمان تحرک چندانی از خود نشان ندادهاند. اما، تعلیم و تربیت اسلامی به معنای علم تعلیم و تربیت و نیز ارائه نظریه تربیتی و سیستم تعلیم و تربیت اسلامی هنوز بسیار جوان و کم سابقه است و هنوز فعالیتهای بیشتری را طلب میکند تا به یک علم تمام عیار و نظریهای علمی و نیز سیستمی فراگیر و کامل تبدیل گردد.

دیدگاهتان را بنویسید