اخلاق اسلامی؛ مبانی و غایات

یاسود و لذت جمعی است؛ آن طور که سودگرایان معتقدند؟ 5 ـ نظریه اهل تجربه: جمعی از فلاسفه معتقدند که خوبی و بدی هر عمل اخلاقی را در اثر و نتیجه آن باید جست و جو کرد. چه رابطه ای میان عمل اخلاقی و ثواب و پاداش وجود دارد؟ شهید مطهری درباره این که چه کاری، کار اخلاقی به شمار می رود و معیار اخلاقی بودن یک فعل چیست، می نویسد: چگونه یک کار انسان «اخلاقی» شمرده می شود؟ معیار اخلاقی بودن یک عمل اخلاقی، رعایت حقوق و وظایف است یا فضایل و رذایل؟

کار اخلاقی و ملاک و معیار عمل اخلاقی چیست؟ تعیین و تحدید این ارزش از مهم ترین دغدغه های فلسفه اخلاق است و به جهت اهمیت آن برای تعیین ملاک های خوبی و بدی، مکتب های مختلفی پدید آمده است که بررسی آن ها از مهم ترین مسائل فلسفه اخلاق به شمار می رود. از سئوال های مهم در مسائل فرا اخلاق است. مقایسه نسبت میان اصطلاح اسلامی و غربی: بدین ترتیب دو اصطلاح برای اخلاق آشکار گشت یکی دانش ملکات نفسانی و خوی های درونی.

نمی توان از بزرگان توقع اعمال خلاف اخلاق را در اجتماع طلب نمود چه آنکه بازخورد مستقیم آن به بالندگی اجتماعی باز خواهد گشت و در بسیار ی مواقع در دراز مدت اثر مخرب آن می تواند در مقوله اخلاق به بنیان برافکنی نیز در همان مقوله دست بزند و بسیاری از نیکی های عمومی به بدی و برعکس بسیار ی از بدی های عرفی به خوبی ها مبدل شوند .آنچه در دنیای امروز رخ داده در همین بحث قابل بررسی و بازگویی است . تک محوری بودن و غرور و تعصبات بی جا عاملی مخرب در سوق جامعه به سمت تکامل محسوب می شود و به خوبی ملموس است که در زمان بی توجهی مسولان اداره کشور به مقوله اخلاق چه لطمات زیان باری به بدنه جامعه به و جود می آید و گاهی موجبات انحراف افکار عمومی اجتماعی را نیز فراهم می کند .انسان اخلاقی سازنده مسیر تکاملی اجتماع در سیر به اهداف عالیه است و هم این طور اخلاق انسانی نیز در همین سمت و سو بال دیگری در تکامل جامعه ایده آل اسلامی به شمار می رود .

اخلاق عبارت است از بالندگی اشخاص که کوچکترین عضو هر اجتماع ، اما به عبارتی صحیح تر ،مهم ترین اعضاء و یا تشکیل دهنده پیکره ی آن هستند . 2.متولی؛ گسترش مفهوم تربیت از محیط آموزشگاهی به تمام عوامل شکل دهی تغییر در جان انسان مانند محیط اجتماع. تربیت ایجاد نوعی تغییر و تحول است. بعضی رفتارهاست که دشمنی ایجاد میکند. درحقیقت بخشیدن دیگران از فشار روانی کم میکند و به آرامش کودک اضافه میشود. «اخلاق»، رفتار و صفات اختیاری انسان را ارزشگذاری میکند و نظام شایسته و ناشایست را معین میسازد. 3.آیا تربیت تنها به تأثیرات عمدی، آگاهانه، اختیاری و هدفدار گفته می شود یا تأثیرات پایداری که توسط عوامل دیگر نیز ایجاد می شود تربیت نام دارد؟

حکم اخلاقی نیز حکمی است که در آن این مفاهیم هفت گانه ناظر به یکی از افعال ِارادی ِ اختیاری ِانسان آورده می شود: «نیکوکاری خوب است». استاندارد(Standard) به معنای نظم، قاعده و قانون است و چنین تعریف می شود: تعیین و تدوین ویژگی های لازم در تولید یک محصول (کالا) و یا انجام یک خدمت. با پیچیده تر و پویاتر شدن فعالیتها، مدیران سازمانها احساس کردند که به راهنمائیهایی جهت انجام کارهای صحیح و پرهیز از کارهای غلط (از نظر اخلاقی) در سازمان نیاز دارند و بعد از آن مبحث “اخلاق سازمانی” با دیدگاه علمی مطرح گردید. که موضوع احکام اخلاقی قرار می گیرند نیاز به تعریف و توضیح ندارند.

به فرض استدلال پذیر بودن، آیا همه احکام اخلاقی، اعم از احکام اصلی و احکام فرعی استدلال پذیرند یا آن که احکام اصلی بی نیاز از استدلالند؛ چنان که برخی از شهودگرایان و پیروان نظریه حسّ اخلاقی معتقدند؟ در نظریه خودگروی توماس هابز، هر فردی همواره بر اساس نفع خویشتن عمل می کند، وی عقیده دارد که یک عمل تنها در صورتی صواب است که به نفع عامل باشد. جایگاه نیت در عمل اخلاقی چیست و چه تأثیری می تواند داشته باشد؟

9 ـ از دیگر موضوعات و مسائل فلسفه اخلاق، بررسی جایگاه و ارتباط اخلاق با سایر علوم و معارف بشری، مانند دین، علم حقوق و قراردادهای اجتماعی است؛ از قبیل این که علم اخلاق چه نوع رابطه ای با سایر علوم، نظیر کلام، عرفان، علم النفس، فلسفه، علم حقوق و سایر قراردادهای اجتماعی و سیاسی دارد؟ اما از آن جا که پاره ای از نظریات روان شناختی و انسان شناختی نیز بر مسائل هنجاری و فرا اخلاقی تأثیر می گذارد، از این رو نوعی تفکر تجربی یاتوصیفی از دسته اول نیز وارد بحث می شود. این گروه از میان سه بحث متفاوت فرا اخلاق: مباحث معنا شناختی، معرفت شناختی و روابط منطقی گزاره های اخلاقی، بیش تر به جنبه معنا شناختی آنها می پردازند؛ زیرا اعتقاد دارند مسائل فلسفی تنها از طریق تحلیل زبان و آشکار کردن معنای کلمات حل می شود.

توجه به مسائل اخلاقی در سازمان به بهبود اساسی اوضاع برخی جوامع انجامیده است. اخلاق به عنوان مهم ترینِ معنویات و به عبارتی منویات برگرفته از ، دین ، اعتقادات ، آداب و رسوم جوامع بشری محسوب می گردد. این سه مقوله(یعنی لیبرالیسم، ساخت سیاسی- اجتماعی لیبرال، و اخلاق لیبرال) بایکدیگر مربوطند، اما به نظر نمی رسد که هیچ یک لزوماً مستلزم دیگری باشد. بی تردید کسی نمی تواند از تحسین این هنر صرف نظر کند. یکی از پندارهای غلط در باب اخلاق و تربیت اخلاقی، غیرقابل آموزش بودن علم اخلاق است. حال که به اهمیت رعایت اصول اخلاقی اشاره شد و مشخص گردید که بدون توجه به علم اخلاق هیچ جامعه ای به سرانجام حقیقی نخواهد رسید به بررسی ارتباط اخلاق و مدیریت منابع انسانی می پردازیم.

اهمیت حفظ مکارم اخلاقی آنچنان دارای ارزش و جایگاه مهم تربیتی و رفتاری است که به تکرار در قرآن، به صورت برجسته آمده است. اخلاق مقامی، که اخیراً اهمیت یافته است، ادعا دارد که اخلاقی بودن یک فعل به اوضاع و احوال بستگی دارد، نه به تطبیق یک قانون بر مورد آن. آیا باید برای هر کار نیک و پسندیده مزد و پاداش خوب، و برای هر کار زشت و قبیح، کیفر و پاداش بد در نظر گرفته بشود یا این که فعل اخلاقی هیچ گونه ارتباطی با مزد و پاداش و کیفر و عقاب ندارد؟

البته به نظر می رسد که در اخلاق دینی و اسلامی، مهمترین غایت عبارت است از تقرب به خداوند. » کاربرد اخلاق و نتایج آن را در همین زندگی دنیا جستوجو میکنند؛ یعنی به دنبال راحتی در زندگی دنیا هستند و اگر اخلاق را خوب میدانند برای این است که میبینند اگر همه مردم راستگو باشند و کسی به کسی خیانت نکند، زندگی راحتی خواهند داشت. از دیدگاه بسیاری از متفکران و اندیشمندان غرب اخلاق مقررات اجتماعی غیر رسمی است بدین معنا که اگر مقرراتى را مجلس با تشریفات خاصى تصویب کند و مراجع صلاحیت دار قضایى ضامن اجراى آن شوند، آنگاه افراد با قانون سر و کار دارند و مسأله حقوق مطرح مىشود.

فلسفه اخلاق، نقش بارزی در تمام زوایای زندگی فردی و اجتماعی انسان دارد، به گونه ای که هیچ کس نمی تواند نقش آن را نادیده بگیرد؛ زیرا فلسفه اخلاق موجب روشن شدن زوایای تاریک و مبهم فرضیه های فعل اخلاقی می شود. آیا قلمرو فلسفه اخلاق منحصر به مطالعات هنجاری و تحلیلی است؟ مراد از اخلاق بندگی هنجارها و ناهنجارهایی مانند ایمان، تعبد، خوف و توکل است که مربوط به رابطه انسان و خداست.

ـ تکامل انسان هدف والای آفرینش خداست. در تعالیم اسلامی، هدف عظیمی برای تربیت اخلاقی ترسیم شده است. ۱۵. ↑ دیلمی، احمد، اخلاق اسلامی، ص ۱۰۱، دفتر نشر معارف، قم، چاپ دوم، ۱۳۸۰ش. فرا اخلاق در لغت به معنای «درباره اخلاق» و عبارت است از مطالعه و بررسی تحلیلی درباره گزاره های اخلاقی. قطعا رفتار خوب در زندگی هر کسی می تواند تاثیرات خاصی داشته باشد، این که مدام با دیگران درگیر نشویم و بر سر هر چیزی ناراحتی را وارد زندگی مان نکنیم، هم به دیگران کم تر آسیب می شود و هم خودمان تحت تاثیر این شرایط قرار نمی گیریم، بهتر است که به یاد داشته باشید نخستین کسی که از فتار های پر از پرخاش آسییب می بیند، خودش است.

یکی از زمینه هایی که اخلاق همواره در آن نقش مهمی ایفا نموده، پزشکی است؛ به ویژه در مواردی که با مرگ و زندگی فرد سر و کار دارد. فلسفه اخلاق همواره مورد توجه دانشمندان بوده و نقش بارز آن در زندگی واقعی انسان ها برای آنان حقیقتی به شمار می رفته است. پس از بحث اجمالی درباره قلمرو فلسفه اخلاق، لازم است به مسائل و موضوعاتی که فلسفه اخلاق به آن ها می پردازد اشاره گردد تا درباره این گونه مباحث درک روشن تر و بهتری پیدا شود. مباحث اخباری یا انشایی بودن گزاره های اخلاقی، نسبی یا مطلق بودن احکام مربوط به مسائل اخلاقی و بررسی جایگاه عقل و استدلال در اخلاق که از جمله مباحث جدّی مربوط به حوزه «فلسفه اخلاق» به حساب می آیند، به حوزه معرفت شناختی گزاره های اخلاقی ارتباط پیدا می کنند.

استدلال آنان این است که اگر فلسفه اخلاق را جزیی از فلسفه و پژوهش فلسفی وعقلی درباره مسائل اخلاقی بدانیم، نمی تواند شامل اخلاق توصیفی بشود؛ بلکه حداکثر در بردارنده مباحث اخلاق هنجاری و فرا اخلاق خواهد بود، چنانکه بسیاری از فیلسوفان اخلاق بر این عقیده اند. اگر او را دیوسیرت دانستیم، انگیزه تربیت اخلاقی او را از دست می دهیم یا دست کم تربیت اخلاقی را نوعی درگیری با طبیعت بشر به شمار می آوریم . آدمی دارای طبیعت و فطرت است.

دیدگاهتان را بنویسید