اخلاق سازمانی چیست؟

«کار نیکو کردن از پرکردن است.» کسی که میخواهد به هنر، حرفه، مهارت یا صفتی دست یابد، باید پیاپی مصادیق آن را تجربه کند، برای کسب یک صفت تنها آرزو یا دعا کردن کافی نیست، اقدام عملی متعدد شرط ضروری تحصیل این توانمندیها است. نیست؛ قرآن علاوه بر حسن فاعلی و غائی به حسن فعلی افعال انسان نیز توجه کرده و آن را شرط توصیف فعل به حسن اخلاقی دانسته است. خداوند گذشتگان را مورد لعن قرارنداد، مگر به خاطر آن که آنها امر به معروف و نهی از منکر را ترک کردند. بپرهیزد و به هنگام بروز خشم، تا میتواند وضعیت خود را تغییر دهد؛ برای مثال آن محل را ترک کند یا اگر ایستاده است، بنشیند و اگر نشسته است، بخوابد و نیز خدا و قدرت او را یاد کند و با یادآوری اجر فرو خوردن خشم، بر آن غلبه کند.

در شأن نزول این آیه چنین آمده است: برخی یاران پیامبر، با تأثیرپذیری از سخنان ایشان درباره روز قیامت و سختی حساب، تصمیم گرفتند که روزها را روزه بگیرند و شب را به نماز برخیزند و روی فرش نخوابند و از خوردن گوشت و رابطه با همسران خود بپرهیزند و دین را رها کنند. صبر در راه حق، گستردگی بذل و بخشش، تدبیر امور، رفق و مدارا، تحمل سختی ها در مسیر دعوت، گذشت، جهاد در راه خدا و ترک حرص و حسد، همگی از خصلت های برجسته آن حضرت بود که مسلمانان باید همواره از ایشان سرمشق بگیرند.

اگر انسان مشاهده کند که دین یا تعالیم دینی که به عنوان یک نعمت، در اختیار او قرار گرفته، سرکوب میشود یا احکام آن به سخره گرفته میشود یا در جامعه به آن عمل نمیشود، از باب امر به معروف و نهی از منکر و با رعایت شرایط و جزئیات آن، مسئول دفاع از آن است و اگر به تکلیف خود در برابر حفظ دین و مسائل دینی عمل نکند، در روز قیامت مؤاخذه خواهد شد و اگر به مملکت اسلام حمله شود، انسان موظف است، به جهاد و دفاع از کشور اسلامی و دین در برابر این حمله برخیزد.

شانه خالی کردن از مسئولیت، از منظر اسلامی بسیار نکوهیده و منفور است. با اینکه افراد زیادی برای انجام کارها حضور داشتند، رسول خدا صلی الله علیه وآله فرمود: «جمع کردن هیزم از صحرا با من». افراد نیکو سرشت و خوش اخلاق دارای خصوصیاتی هستند که وجود آنها باعث محبوبیت و مقبولیت فرد میشود. ما باید با در نظر گرفتن سفارشهای رسول خدا صلی الله علیه وآله و امامان، همواره آماده پذیرفتن مسئولیتهایی باشیم که در جامعه برعهده ما گذاشته میشود. رسول خدا صلی الله علیه وآله فرمود: «لا تزرموه»(رهایش کنید بگذارید کارش را بکند.) سپس او را نزد خود خواند و فرمود: «مساجد برای کثیفی و قضای حاجت نیست، بلکه برای خواندن قرآن و یاد خدا و نماز ساخته شدهاند»، سپس سطل آبی خواست و آنجا را تطهیر کرد.

در روایت دیگری رسول خدا صلی الله علیه وآله طی سخنانی تأکید کردند که من خود شب را میخوابم و ازدواج میکنم و روزها نیز غذا میخورم، هرکس از راه و روش من اعراض کند، از من نیست. امام علی علیهالسلام میفرماید: «رسول خدا صلی الله علیه وآله برای دنیا خشمگین نمیشد؛ اما در مواردی که حقی پایمال میگردید، چنان خشم میگرفت که هیچکس او را نمیشناخت و تا آن حق را نمیستاند، هیچ چیز یارای ایستادگی در برابر خشم ایشان را نداشت». خود ایشان میفرمود: «من سه چیز را ترک نخواهم کرد: سوار شدن بر الاغ بیپالان، غذا خوردن بر روی حصیر به همراه بندگان و اینکه با دستان خود به نیازمندان کمک کنم».

از حضرت عیسی علیه السلام پرسیدند: «سختترین چیز چیست؟ حضرت علی (علیه السلام) در این باره می فرماید: «کَمْ مِنْ وَضیعٍ رَفَعَهُ حُسْنُ خُلْقِهِ؛ چه بسیار فرد بی مقداری که خوش رویی او را برتری بخشیده است.» همچنین حسن خلق، مشکلات و ناهمواری های زندگی را برای آدمی هموار می گرداند. روزی عمر نزد رسول خدا صلی الله علیه وآله آمد و دید که ایشان روی حصیری نشسته و آثار آن بر بدن شریف آن حضرت پیدا شده است. رسول خدا صلی الله علیه وآله به امام علی علیه السلام فرمود: «ای علی! رسول خدا صلی الله علیه وآله طلب روزی حلال را بر هر زن و مرد مسلمان واجب میداند و میفرماید: «پیجویی روزی حلال بر هر مرد و زن مسلمان واجب است».

روزی رسول خدا صلی الله علیه وآله با یاران خود همسفر بود. روزی رسول خدا صلی الله علیه وآله با اصحاب خود در مسجد نشسته بود. اصحاب رسول خدا صلی الله علیه وآله با عصبانیت بر سرش فریاد کشیدند. » رسول خدا صلی الله علیه وآله فرمود: «مرا با دنیا چه کار! همچنین رسول خدا صلی الله علیه و آله گاهی مطلبی به خردسالان می فرمود و سپس به شوخی می گفت: «لاتَنْسَ یا ذا لْأُذُنَیْنِ؛ ای صاحب دو گوش، فراموش نکن». آن افق عالی پیامبر صلّی الله علیه و آله و این فکر منحط و پست این ها و این که آمده است: «ما اُوذِیَ نَبِیٌّ مِثْلَ ما اُوذیتُ؛ هیچ پیامبری به اندازه من اذیت نشد»(بحار الانوار، ج ۳۹، ص ۵۵) جهتش شاید همین بود.

» فرمود: «کبر و بزرگ دانستن خود و تحقیر و پست شمردن دیگران». تاثیر این کار را در روابط خود با دیگران مشاهده خواهید کرد، که یکی از مهمترین آنها اعتمادی است که بدست می ­آورید.با صداقت و راستی عمل کردن همچنین به معنای داشتن رفتاری سازگار و ثابت است. یکی از اصحاب گفت: «سر بریدن گوسفند با من». لیبرالیسم اخلاقی مبتی بر محوریت فرد، و حقوق و آزادیهای اوست، و هیچ چیزی در واقع گرایی اخلاقی منافی با این پیش فرضهای اساسی نیست. این دو از یکدیگر جدا شدنی نیست.

و از نظر ساختاری و فطری برای پویش هر دو راه مهیا شده است، هم می تواند راه شکر و سعادت را در پیش گیرد و هم راه کفر و شقاوت، در وی به اندازة استعداد پارسایی، استعداد ناپارسایی هم وجود دارد. کارگران میبایست از نظمی که کارفرما اعمال میکرد، یعنی ساعات و سرعت کار منظم تبعیت میکردند و اگر چه از نظر حقوقی آزاد بودند، از نظر اقتصادی و اجتماعی وابسته و تابع بودند. به سرانجام نمیرسد، لازم است در هزینه کردن این نیروی انسانی دقت نظر کافی به عمل آید و این همه تمرکز و تأکید و اهتمام، خرج موضوع شایسته و درخوری شود تا بازده و بهره بیشتری به کف آید.

آنها بیشتر کار می­ کنند، بهتر عمل می­ کنند و مطمئنا نتیجه­ ای فراتر از انتظار دارند. همچنين درباره منافقين آمده است: “فاعقبهم نفاقا” في قلوبهم الي يوم يلقونه بما اخلفوا الله ما وعدوه و بما كانوا يكذبون” “اين عمل روح نفاق را در دلهاي آنان تا روزي كه خدا را ملاقات كنند بر قرار ساخت. هر چه ما بیشتر گوش به فرمان وجدان باشیم، او بیشتر ما را مدد میرساند تا راه سعادت را بپیماییم و از انحراف و زشتی مصون بمانیم.

حتما بخوانید: مردان از چه نوع چهره زنانه خوششان می آید؟ صفات و ویژگی هایی که در نفس انسان ایجاد می شودتا افعالی متناسب با آن صفت بدون تفکر و تامل از انسان صادر می شود. دیگری گفت: «کندن پوست آن با من».سومی کار پخت و پز را برعهده گرفت و افراد دیگر نیز به ترتیب، بخشی از تهیه غذا را برعهده گرفتند. ابوذر میگوید: «هنگامی که پیامبر خدا میان یارانش مینشست، چنان بیتکلّف و عاری از امتیازطلبی بود که اگر فرد غریبهای وارد میشد، بیپرسش از حاضران، نمیتوانست تشخیص دهد که پیامبر خدا کدامیک از حاضران است، از اینرو ما از ایشان تقاضا کردیم که در میان حاضران جای خاصی را برای خود قرار دهد که افراد تازه وارد، ایشان را از سایرین تشخیص دهند».

پس ما اسلام را همان «عقاید» و «احکام» می دانیم و «اخلاقیات» را تنها زر و زیوری برای ایمان! چیزهای پاکیزهای را که خدا برای شما حلال کرده، حرام مشمارید و از حد مگذرید که خدا از حد گذرندگان را دوست نمیدارد و از نعمتهای حلال و پاکیزهای که خدا به شما ارزانی داشته، بخورید و از خدایی که به او ایمان دارید، پروا کنید. » فرمود: «قویترین و توانمندترین شما کسی است که هنگام خرسندی، به گناه و باطل نیفتد و خشم وی را از سخن حق دور نسازد و به هنگام قدرت، به کاری که شایسته و حق نیست، روی نیاورد».

به کار بردن کلمه «اف» که حالتی از انزجار، تنفر و نارضایتی است، به هنگام برخورد با پدر و مادر حرام است. در فرازی دیگر، وضو گرفتن را راه فرو بردن خشم معرفی میفرماید: «غضب از شیطان است و شیطان از آتش و آتش هم با آب خاموش میشود، پس هرکه خشمگین شد، وضو بگیرد». روحیه نظمپذیری؛ از راه تربیت صحیح و ایجاد ارزشهای خاص اخلاقی، وجدان کار و حس انجام وظیفه در کارکنان ایجاد میشود و راه را برای رعایت قوانین و مقررات اداری و حس انجام کار و بالا بردن کارآیی فرد و سازمان، هموار میسازد.

شما راحت باشید؛ ما خود با کمال افتخار همه کارها را انجام میدهیم. در توصیف ایشان گفتهاند: در معاشرت با مردم، کمترین زحمت و هزینهای را برای آنان نداشت و میفرمود: ما پیامبران و امنا و پرهیزکاران از تکلّف و زحمت بیجا بیزاریم. حسن خلق به معنای عام عبارت است از مجموعه خصلتهای پسندیدهای که لازم است انسان روح خود را به آنها بیاراید. امام علی علیه السلام در توضیح نحوه مجالست پیامبر(ص) برای امام حسن علیه السلام میفرماید: «همه نشست و برخاستهای پیامبر(ص)، با یاد خدا بود. اگر کسی در جهاد شرکت کند، تا خشنودی حق را به دست آورد، پاداش او با ذات حق است و اگر برای به دست آوردن غنیمتی راه افتاده، سهم او همان خواهد بود؛ زیرا نصیب هر کس همان است که قصد کرده است.

دیدگاهتان را بنویسید