فلسفه چیست، فیلسوف كیست؟

یک انسجامبخشی در مدارج علمی در کمیتهها ضرورت دارد؛ یعنی همانطور که حاجآقای مظلومی زاده بیان کردند: در بخش آییننامه و روش کار نیاز است که بازنگری صورت بگیرد، شیوهنامه تغییر کند، در خود کمیتهها هم به نظرم این اتفاق باید بیافتد. گفتنی است دکتر اسماعیل واعظ جوادی، استاد فلسفه و معارف اسلامی و برادر آیتالله جوادی آملی دیشب دعوت حق را لبیک گفت. اسماعیل واعظ جوادی آملی، استاد فلسفه و معارف اسلامی و برادر آیتالله جوادی آملی نیمه شب گذشته در بیمارستان امام خمینی (ره) آمل در سن ۸۴ سالگی دعوت حق را لبیک گفت.

این، سخن کسانی است که با من هستند و سخن کسانی «پیامبرانی» است که پیش از من بودند؛ اما بیشتر آنها «بت پرستان» حق را نمیدانند و به همین دلیل از آن روی گردانند. حکمت و برهان (تسامحاً در این نوشتار حکمت و برهان و استدلال را به یک معنا می گیریم و در جای خود به تفکیک آن تفصیلاً می پردازیم.) در واقع بخشی از کلام است که قابل درک برای انسان کافر است چون کافر نیز از قدرت فهم و ادراک آن برخوردار است (برخلاف علم که نزد مؤمن است و أئمه معدن علم هستند و چون کفار عقل ندارند و طبق روایات عقل و علم مقرون یکدیگرند، علم را نمی توان نزد مؤمن یافت) و لذا در روایات از حکمت نزد کفار و منافقین سخن گفته اند، در واقع سخن حکیمانه سخنی است که در عالم خلقت به واقعیتی اشاره دارد و این سخنان در کلام دین، آیات و روایات فراوان مشاهده میشود و انسان غیر مؤمن هم ممکن است در فهم حقایق عالم به سخنی حکیمانه برسد.

آنجا محلی به نام مرکز تعلیمات عمومی بود که آقای دکترسیدحسین نصر تاسیس کرده بودند و در واقع یک دانشکده علوم انسانی بود در داخل دانشگاه صنعتی شریف برای دانشجویان ریاضی و اساتید مهمی هم آنجا بودند. به گزارش خبرگزاری صداوسیمای مرکز قم، رئیس جمهور در پیامی به آیت الله عبدالله جوادی آملی از مراجع تقلید، درگذشت برادر ایشان دکتر اسماعیل واعظ جوادی را تسلیت گفت. آیت الله مظاهری می گوید: حضرت امام «رضواناللهتعالیعلیه» میفرمودند که بالاتر از اینها هم برای امیرالمؤمنین «سلاماللهعلیه» هست که اینجا نفرموده است و آن این است که انسان برسد به جایی که خدا روزه او را قبول کند و روی آن یک آفرین هم بگوید.

خبرگزاری حوزه به نقل از پایگاه اطلاع رسانی وزارت کشور، دکتر احمد وحیدی روز پنجشنبه به مناسبت درگذشت اسماعیل جوادی آملی، پیام تسلیتی را خطاب به حضرت آیت الله جوادی آملی صادر کرد. يا اينكه آنها را در برابر بىبندوبارى جنسى آزاد گذاشت، و همان صحنههاى زننده و ننگين كنونى را مجاز دانست؟ برخی نیز و جه آن را این دانسته­اند که چون عقل و اندیشه این فلاسفه پیوسته در مشی و حرکت بوده فلسفه آنان به فلسفه مشاء مشهور شده است؛ چرا که حقیقت فکر همان حرکت به سوی مقدمات و از مقدمات به سوی نتایج است. در روايت داريم که درهاي آسمان در ماه رمضان گشوده است؛ يعني رابطه قلبي انسان با خدا در اين ماه آسان تر از هميشه است.

حجاب هم میتواند یکی از این نوع موضوعات باشد که وجوب شرعی آن منافاتی با حسن اخلاقی آن ندارد و بلکه میتوان ادعا کرد که آن وجوب شرعی بر اساس همین حسن واقعی که مبنای حکم اخلاقی است، تعین یافته است. انشاءالله یک تعهد اخلاقی میدهیم، تمام میشود و میرود. هر کدام از این موضوعات هم که میرود و برمیگردد یک فرآیندی دارد، بعضاً یک فرآیند ۲-۳ ماهه از طلبه وقت میگیرد. یک مشکلی در روند وجود دارد، بعضاً طلبه میآید و موضوعی میدهد و آشنا نیست و به هر دلیلی موضوع او رد میشود. به کمیتهی معارف که میرسد، میگوییم که کمیتهی معارف چه موضوعی بدهد؟

درگذشت برادر گرامیتان جناب آقای دکتر اسماعیل واعظ جوادی را که عمر با برکتش را در خدمت نشر معارف اسلامی و تربیت شاگردان سپری کرد، تسلیت عرض میکنم. رئیس سازمان حفاظت محیطزیست در پیامی، درگذشت اسماعیل واعظ جوادی آملی از استادان برجسته فلسفه و معارف اسلامی دانشگاههای کشور را تسلیت گفت. نباید بهه عنوان یک کشور شیعی خود را عقب نگه داریم و تنها اقدام ما منع آن باشد در این صورت شکست خوردهایم باید درهر مسئلهای ورود کنیم. بخش مدارج علمی حوزه باید در انتخاب اساتید راهنما و مشاور و حتی داور در مرحلهی بعد یک فکر جدی بکنند؛ چون ما میبینیم که گاهی اوقات این تناسب بین موضوع و اساتید وجود ندارد و مشکل ایجاد میکند.

برای خیلیها در پروپوزالشان این اتفاق میافتد که یکی، دو بار رد میشود و منصرف میشوند و یا یک دلسردیهای اینچنینی ایجاد میشود؛ ولی با طراحی چنین سایت و نرمافزاری در همان تحت وب نجاح که این اتفاق بیافتد، به نظرم این مشکل میتواند حل شود. آن پایاننامه خیلی ضعف داشت ولی به او کمک کردیم و گفتیم که باید چه کند. نویسنده در مقدمه این اثر اشاره میکند، زمانی که در «برلین» مشغول مطالعه و پژوهش در تاریخ و فلسفه علم بوده، گذشته از آنکه شاهد فوائد بحثها و گفتمانهای گوناگون آزاد میان اندیشمندان و روشنفکران و سایر اهل علم در جامعه یا در رسانهها و احترام متقابل میان آنها درآلمان بوده است، متوجه میشود که تفاوت موجود میان فلسفه غرب با نمونههای شرقی قدیم و جدید آن چنان واضح است که نمیتوان کوچکترین تردیدی در آن روا داشت.

وی در دانشگاههای تهران، شیراز، مازندران و اصفهان سابقه تدریس داشت و با بیش از ۵۰ سال سابقه تدریس بسیاری نخبگان و اساتید امروزی از شاگردانش بودند. تقسیم فلسفه به مشائی و اشراقی در عین اینکه یکی از تقسیمات فلسفه اسلامی است حداقل از نظر تاریخ فلسفه اسلامی سابقه دیرینه­تری نیز دارد. یعنی اینکه فلسفه چیست هم یک پرسش مهم در خودفلسفه است که همواره بحث وتحلیل میشده. متفکران عصر روشنگری تفسیر دینی تاریخ را رد میکردند، اما در بحث غایتشناسی، ایده پیشرفت را مطرح میکردند. اما برای آنکه بهتر از معنای این دو تعریف سر دربیاوریم لازم میاید که مفاهیم مندرج در آنرا بشکافیم.

شبهه: بعضی با تمسک به شعر فوق، ادعا نمودهاند که بین حجاب و عفاف رابطهای نیست؛ عفاف لازم است، اما حجاب لازم نیست. اسلام زن را در سایه حجاب و سایر فضائل به صحنه می آورد تا معلم عاطفه، رقت، درمان، لطف و صفا و مانند آن باشد. میخواهم این را عرض کنم که نظام سنتی محضی که در گذشته داشتیم را نداریم و یک نظامی را تعریف کردهایم که این نظام به شکلی است که لازمهی آن یک خروجی پژوهشی است که باید تحت عنوان مثلاً پایاننامه باشد؛ لذا پیشنهاد من برطرف کردن این نقیصهها است که به خیلی از این موارد در اینجا اشاره کردم.

الان حوزه با ساختار فعلی خودش که نظاممند شده و به تعبیری آموزشها سطحبندی شده است و ترم مشخص است و اینکه چه واحدی را باید بگذرانند، دیگر آن سنتی به معنای کلی خودش که بگوییم اینها اتمام کفاتین دارند نیست. همین تفاوتها باعث شده است که از دیدگاه او فلسفه غرب حاوی نوعی تنوع شگرف باشد که از مسائل عادی فکری تا مسائل روزمره زندگی و مباحث جدیدی چون محیطزیست را هم شامل میشود.

او دانش آموخته رشته فیزیک دانشگاه تهران است که سالها بعد برای ادامه تحصیل به آلمان میرود و در رشته فیزیک نظری و فلسفه در دانشگاه فنی برلین مشغول به تحصیل میشود او پس از بازگشت به ایران از سال ۱۳۶۳ تا امروز پژوهشهای مختلفی را در زمینههای فیزیک و فلسفه، تاریخ فلسفه، شخصیت و افکار علامه محمد تقی جعفری، اسلامشناسی در آلمان و علم و دین انجام داده است که حاصل آن بیش از یکصد مقاله علمی و چندین عنوان کتاب در زمینههای فوق است.

هدف از طرح و بحث و نشر «مساله ي حجاب» اين است كه احساس شد گذشته از انحرافات عملي فراوان كه در زمينه حجاب به وجود آمده اين مساله و ساير مسائل مربوط به زن وسيله اي شده در دست يك عده افراد ناپاك و مزدور صفت كه از اين پايگاه عليه دين مقدس اسلام جار و وجنجال تبليغاتي راه بيندازند. از قرآن کریم استفاده میشود که هدف از تشریع حکم الهی، وجوب حجاب اسلامی، دستیابی به تزکیهٔ نفس، طهارت، عفت و پاکدامنی است. سؤال من این است که اگر به عنوان مثال، پایاننامههای حوزوی حذف شود، آیا ما نقصانی در تولید علم احساس میکنیم، یا چنین چیزی نیست؟

ما خیلی هم با احترام گفتیم که ما اتفاقاً قصد تنقیص نداریم و میخواهیم به شما کمک کنیم ولی این اصلاً هیچ وزانی از مسائل اولیهی یک پایاننامه آن هم در سطح ۴ را که ندارد هیچ، حتی در حد کارشناسی هم نیست، چه رسد به کارشناسی ارشد. بنابراین، حجاب و پوشش زن نیز به منزلهی یک حاجب و مانع در مقابل افراد نامحرم است که قصد نفوذ و تصرف در حریم ناموس دیگران را دارند. یک ضعفی که الان میبینیم این است که جلسات به تعارف تمام میشود و میرود؛ نشستند و گفتند و برخاستند. چند ماه میرود و یک موضوع دیگری میآورد.

در نهایت بعضیها ۲ بار موضوع میدهند و بعد منصرف میشوند؛ چون مثل دانشگاه نیست که بگوییم شما مؤظف هستید که این پایاننامه را بنویسید. نقش اولی با خود متربی است ولی این متربی باید نسبت به اساتید راهنما و مشاور تبعیت داشته باشد و استاد مشاور و راهنما، چون این فضا را رفتهاند و تجربه کردهاند، قابلیت و ظرفیت خودشان را در اختیار آن متربی و پژوهشگر قرار میدهند. در آن اولویتهای پژوهشی هم میتوان این نکته را لحاظ کرد که خود اساتید معزز که پیشنهاد موضوع میدهند و یا به تعبیری اولویتهای پژوهشی را میآورند، اولویتهای پژوهشی را مطرح کنند که کاربردیتر هست و این خلأ جبران شود و به نظر من اگر این اتفاق بیافتد، اکثر طلاب هم به همان سمت میروند؛ چون موضوع مصوب است.

نکتهی دیگر بازنگری در انتخاب و تعیین اساتید راهنما و مشاور است. دیگر تمام شد، فقط یک زحمتی کشید، آمد و رفت. یک جملهی پایانی هم برای تقویت کار عرض میکنم. استاد عزیزمان گفتند و من هم استفاده کردم و برخی دیگر که شاید به ذهن اساتید دیگر هم برسد و خود ما هم شاید اگر بیشتر صحبت کنیم، برخی از این موارد اعلام شود؛ لذا به نظرم اگر حذف شود به جهت ساختار فعلی حوزه تولید علم آسیب خواهد دید و لکن برای تقویت کار که تولید علم بهتر صورت بگیرد تقویت همین سیستم موجود یعنی پایاننامهها و رفع نقایص باید باشد.

دیدگاهتان را بنویسید